Ví nóng và ví lạnh khác nhau thế nào? Khi nào nên chuyển coin sang ví lạnh

Số tiền trong ví trên điện thoại cứ tăng dần, rồi một ngày bạn đọc tin ai đó mất sạch tài sản vì một tiện ích trình duyệt giả, hoặc được bạn bè khuyên "mua ví lạnh đi". Câu hỏi lúc này không phải "ví nào an toàn hơn" mà là: khóa riêng của bạn đang nằm ở đâu, và lúc ký giao dịch thiết bị đó có kết nối Internet không. Hiểu được điểm này, bạn sẽ tự quyết được khoản nào để ví nóng, khoản nào nên chuyển sang ví lạnh.

Ví nóng và ví lạnh khác nhau ở điểm nào?

Mọi giao dịch trên blockchain đều phải được ký bằng khóa riêng thì mạng lưới mới chấp nhận. Vì vậy chỉ cần hỏi một câu để phân loại:

• Khóa riêng lưu trên điện thoại, máy tính hoặc tiện ích trình duyệt thường xuyên vào mạng, và việc ký cũng diễn ra trên thiết bị đó → ví nóng.
• Khóa riêng nằm trong thiết bị không kết nối mạng (ví phần cứng, máy tính offline), việc ký diễn ra ở đó, thiết bị có mạng chỉ nhận "giao dịch đã ký sẵn" để gửi đi → ví lạnh.

Ảnh trên chụp mục «Các loại ví» ở trang Ví Ethereum của ethereum.org bản tiếng Việt. Trong năm loại được liệt kê, chỉ có «ví phần cứng vật lý» được mô tả là giữ tiền mã hóa ngoại tuyến; ứng dụng di động, ví trình duyệt, tiện ích mở rộng và ứng dụng máy tính đều chạy trên thiết bị có mạng, tức thuộc nhóm ví nóng.

Lưu ý: nóng/lạnh khác với lưu ký/tự quản. Lưu ký hay tự quản nói về ai nắm khóa riêng; nóng hay lạnh nói về khóa riêng nằm trong môi trường nào. Tài khoản trên sàn là ví lưu ký — sàn có thể cất phần lớn tài sản trong kho lạnh của họ, nhưng đó là cách sàn bảo quản, không có nghĩa tài khoản của bạn là ví lạnh. Phần này được giải thích kỹ ở bài ví sàn, ví lưu ký và ví tự quản khác nhau thế nào.

Ví nóng thường bị mất tiền theo những cách nào?

Khóa riêng của ví nóng nằm chung với thiết bị bạn lướt web mỗi ngày, nên rủi ro chủ yếu đến từ chính thiết bị đó:

1. Máy bị cài mã độc, khóa riêng hoặc cụm từ khôi phục bị đọc trộm.
2. Bạn nhập cụm từ khôi phục vào một trang web giả hoặc "biểu mẫu hỗ trợ" giả.
3. Bạn bấm "kết nối ví" trên trang lừa đảo rồi tự tay phê duyệt quyền truy cập hoặc lệnh chuyển tiền.

Ví lạnh chặn được kiểu 1: thiết bị có mạng không giữ khóa nên dù bị xâm nhập cũng không ký được giao dịch. Kiểu 2 thì không — cụm từ khôi phục do chính bạn nhập ra ngoài. Kiểu 3 cũng không — nếu bạn tự bấm xác nhận trên ví phần cứng, giao dịch vẫn được gửi đi bình thường.

Ví lạnh bảo vệ được gì và không bảo vệ được gì?

Bảo vệ được:

• Điện thoại hoặc máy tính nhiễm mã độc nhưng khóa riêng không bị lấy ra.
• Tiện ích trình duyệt bị lỗi hoặc bị thay bằng bản giả mạo, kẻ tấn công vẫn không có khả năng ký.

Không bảo vệ được:

• Bạn duyệt nhầm địa chỉ nhận hoặc một hợp đồng độc hại. Ví lạnh chỉ ký, không phán xét nội dung giao dịch.
• Cụm từ khôi phục bị người khác nhìn thấy hoặc chụp lại. Ai có cụm từ này đều khôi phục được cùng bộ khóa trên bất kỳ ví tương thích nào.
• Cụm từ khôi phục bị mất. Khi thiết bị hỏng hay thất lạc, bản sao lưu là thứ duy nhất giúp lấy lại tài sản.

Cùng trang ethereum.org, mục «Cách để giữ an toàn» viết rằng cụm từ khôi phục «là cách duy nhất để bạn có thể khôi phục ví của mình» và khuyên «đừng lưu trữ nó trên máy tính». Dãy từ tiếng Anh trong khung đen của ảnh là ví dụ minh họa do chính trang đó đưa ra, không phải ví của ai. Điều này áp dụng cho cả ví nóng lẫn ví lạnh: ví lạnh chỉ giải quyết rủi ro "thiết bị bị hack", không thay được việc giữ bản sao lưu cẩn thận.

Nên để khoản nào ở ví nóng, khoản nào ở ví lạnh?

Hãy chia theo tần suất sử dụng, thay vì chia theo loại coin:

1. Tiền sẽ dùng trong tuần, trong tháng (chuyển khoản, thanh toán, dùng DApp) → ví nóng, và chỉ để mức mà nếu mất bạn vẫn chịu được.
2. Tiền không định đụng tới trong nửa năm trở lên → ví lạnh.
3. Tiền đang mua bán trên sàn → để trong tài khoản sàn, nhưng hiểu rằng đó là lưu ký: rủi ro nằm ở phía sàn chứ không ở thiết bị của bạn.

Khi cần tiêu, chuyển một khoản từ ví lạnh sang ví nóng của chính mình, thay vì mang ví lạnh đi kết nối với đủ loại trang web. Như vậy phần lớn giao dịch mà ví lạnh phải ký chỉ là "chuyển sang ví của tôi" — đơn giản, dễ kiểm tra bằng mắt.

Lần đầu chuyển coin vào ví lạnh: làm theo thứ tự này

1. Chỉ mua ví phần cứng từ trang chính thức của nhà sản xuất hoặc đại lý được họ công bố. Nếu mở hộp thấy thiết bị đã được thiết lập sẵn, hoặc kèm thẻ ghi sẵn cụm từ khôi phục, đừng dùng.
2. Khởi tạo theo hướng dẫn trên thiết bị, tự tạo và chép tay cụm từ khôi phục ra giấy; không chụp ảnh, không lưu lên đám mây.
3. Xem địa chỉ nhận trên màn hình của ví phần cứng (không phải trên màn hình máy tính), đối chiếu rồi mới dán vào ví hoặc sàn đang chuyển đi.
4. Chuyển thử một khoản nhỏ. Sau đó dùng TxID tra trên trình khám phá khối để xác nhận đã đến, cách làm có trong bài TxID là gì và cách tra giao dịch.
5. Khi khoản nhỏ đã về đúng và địa chỉ khớp, mới chuyển phần còn lại.

Bước 3 quan trọng nhất: mã độc trên máy tính có thể tráo địa chỉ trong bộ nhớ tạm (clipboard), còn địa chỉ hiển thị trên màn hình ví phần cứng do chính thiết bị tạo ra. Nếu lỡ chuyển nhầm địa chỉ, khả năng lấy lại phụ thuộc vào việc ai đang giữ địa chỉ đó — xem bài chuyển nhầm mạng hoặc nhầm địa chỉ có lấy lại được không.

Câu hỏi thường gặp

Bật chế độ máy bay trên điện thoại thì ví có thành ví lạnh không?

Không. Khóa riêng đã từng nằm trên một chiếc điện thoại thường xuyên vào mạng; bật mạng lại là rủi ro quay lại. Ví lạnh nghĩa là khóa riêng ở trong môi trường offline từ lúc được tạo cho tới lúc ký.

Ví phần cứng bị hỏng thì coin có mất theo không?

Coin được ghi trên blockchain, không nằm trong thiết bị. Còn cụm từ khôi phục thì khôi phục được trên thiết bị mới hoặc ví tương thích. Ngược lại, mất cả cụm từ lẫn thiết bị thì không ai lấy lại giúp bạn được.

Sàn nói tài sản được cất trong ví lạnh, tôi có cần ví lạnh riêng không?

Kho lạnh của sàn bảo vệ tài sản chung của sàn. Bạn rút được hay không vẫn tùy vào việc sàn hoạt động bình thường và tài khoản có bị hạn chế hay không. Tự giữ hay để sàn giữ là lựa chọn giữa hai loại trách nhiệm khác nhau, mỗi bên đều có cái giá riêng.